مقدمه:

اسپور:

اسپور ساختار مقاومی در سه گروه از باکتریهاست :Colesteridum , Bacillus Sporosarcina. تنها این سه گروه توانایی تولید اسپور را دارند . که تولید اسپور جزء لاینفک زندگی این باکتریها محسوب می شود. معمولا این باکتریها در شرایط نامساعد محیطی تمایل به ایجاد اسپور یا هاگ دارند که آنها را در برابر عوامل نامساعد فیزیکی و شیمیایی محیط(حرارت 100 درجه، حرارت پاستوریزاسیون، حرارت تندالیزاسیون و...)  مقاوم می سازند. اصطلاحا مرحله اسپور گذاری را sporolution می گویند. در مرحله اسپور سازی از یک منبع انرژی به نام PHB (پلی هیدروکسی بوتیرات) استفاده می کنند.

ماهیت شیمیایی اسپور:

4 لایه اطراف اسپور را احاطه می کنند که از خارج به داخل شامل:

خارجی ترین لایه، اگزوسپوریوم. لایه دوم، spore coat ، لایه سوم cortex و لایه مرکزی،core  است. core شامل پپتیدو گلیکان و غشای سیتوپلاسمی است و در مرکز core، سیتوپلاسم، DNA و  RNA قرار دارند.

قسمت اعظم اسپور از جنس کلسیم و دی پیکلینیک اسید است و وجود این دو باعث استحکام اسپور می گردد. همچنین یون منگنز و اسید آمینه سیستئین نیز به مقدار زیادی موجودند.  سیستئین موجب مقاومت اسپور در برابر اشعه های  X و UV می گردد. آب و فسفر و فسفات نیز به مقدر بسیار کمی در ساختار شیمیایی اسپور دیده شده است.

باکتریهای اسپور دار در میکروبیولوژی غذایی بسیار مورد توجه قرار می گیرند، بویژه در صنایع کنسرو سازی. این باکتری ها موجب مسمومیت های غذایی می گردند و گاهی با تولید توکسین باعث بروز علائمی همچون تهوع ، اسهال و استفراغ می شوند.

قرار گیری اسپور در سلولهای رویشی باکتری ها:

 به 3 صورت :

1.مرکزی Central:

2.نزدیک انتهایی Subterminal:

3.انتهایی Terminal:

باکتری های اسپور دار:

عامل سیاه زخم - دارای اسپور مرکزی                                    Bacillus antracis

عامل کزاز - دارای اسپور نزدیک انتهایی                           Colesteridum tetani

عامل بوتولیسم دارای اسپور نزدیک انتهایی        Colesteridum botulinum

عامل قانقاریا (gasgengrene) - دارای اسپور نزدیک انتهایی Colestridum prefrigenes

رنگ آمیزی اسپور:

اسپور ها بوسیله رنگ آمیزی معمولی  به دلیل ساختارهای لایه ای اسپور و غیر قابل نفوذ بودن برخی رنگ ها، رنگ نمی گیرند  بنابراین نیاز به  رنگ آمیزی اختصاصی دارند که با اعمال حرارت بر روی رنگ ها به منظور نفوذ پذیری بیشتر صورت می گیرد.

 رنگ آمیزی اسپور ها به دو روش  مالاشیت گرین و مولر انجام می گیرد. البته معرف مولر ماده ای سمی است و این روش را در آزمایشکاه انجام نمی دهیم.

روش آزمایش:

 یکی دیگر از روشهای رنگ آمیزی کپسول ، روش تایلر است:

Tyler’s or Anthony’s method:

1.     تهیه گسترش از باکتری باسیلوس سوبتیلیس

2.     خشک شدن گسترش در هوا بدون فیکساسیون

3.     رنگ تایلر به مدت 10 دقیقه

4.     شستشو با محلول سولفات مس 20%  به منظور: دکلره کردن یا رنگ بری ، بعنوان رنگ زمینه ، و رنگ پذیری دیواره کپسول به رنگ آبی روشن

5.     خشک شدن در هوا و مشاهده با عدسی 100

نتیجه:

باکتری به رنگ بنفش و کپسول به صورت هال ای آبی کمرنگ و شفاف در اطراف باکتری دیده شد.

 

 

رنگ آمیزی اسپور:

روش مالاشیت گرین (شیفر فولتون):

1.     تهیه گسترش از باکتری باسیلوس آنتراسیس

2.     خشک شدن و فیکساسیون با اعمال حرارت

3.     لام را بر روی بشر حاوی آب جوش قرار داده و مالاشیت گرین را به مدت 5 الی 10 دقیقه  بر روی لام می ریزیم تا تحت حرارت قرار گیرد.

4.     شستشو با آب

5.     سافرنین 5% به مدت 5 دقیقه

6.     شستشو با آب

7.     خشک شدن لام در هوا و مشاهده با عدسی 100

نتیجه: اسپور به رنگ سبز و فرم رویشی باکتری به رنگ قرمز دیده شد.

 

روش مولر (Muller method ):

1.     تهیه گسترش از باکتری باسیلوس آنتراسیس

2.     خشک شدن گسترش و فیکساسیون با اعمال حرارت

3.     اسید کرومیک 5/0 % به مدت 5 دقیقه

4.     شستشو با آب

5.     رنگ فوشین ذیل به مدت 10 دقیقه  با اعمال حرارت

6.     رنگ بری با الکل متانول

7.     شستشو با آب

8.     متیلن بلو به مدت 2-1 دقیقه

9.     شستشو با آب

10.خشک شدن در معرض هوا و مشاهده با عدسی 100

نتیجه:

اسپور قرمز رنگ و فرم رویشی باکتری به رنگ آبی دیده شد.